Παρασκευή, 16 Ιουνίου 2017

Γιόχαν Κρίστιαν Φρήντριχ Χαίλντερλιν - «Ο Ελληνολάτρης Ποιητής»

Β’ Μέρος

 

Η ποίηση, λοιπόν, μέσα από το έργο του Χαίλντερλιν, παρουσιάζεται ως το φέρον θεμέλιο της ιστορίας. Δεν πρόκειται απλά για ένα φαινόμενο του πολιτισμού, ούτε απλά για την έκφραση μιας καλλιεργημένη ψυχής. Βέβαια, ούτε έναν στιγμιαίο ενθουσιασμό αποτελεί, ούτε μια στιγμιαία έξαψη ή τέρψη. Αντίθετα, στην ποίηση κρύβεται η δύναμη που αποκαλύπτει τα πρωταρχικά στοιχεία του κόσμου, την Γη και το Φώς. Σε τελευταία ανάλυση, η ποίηση κατατείνει στην ελευθερία.

Με αυτό τον τρόπο ο Χαίλντερλιν γίνεται ο ποιητής των δύσκολων και χαλεπών καιρών, καθώς όταν τα πάντα γύρω από τον άνθρωπο πενθούν και η ανθρώπινη συνθήκη βυθίζεται ολοένα και περισσότερο εντός του μαζικού πολιτισμού, έρχεται η ποιητική αλήθεια του Γερμανού ποιητή, για τον οποίο αντιπροσωπεύει την προστασία απέναντι στο χαώδες και στο συγκεχυμένο, απέναντι στο σκοταδιστικό και το πρόσκαιρο. Είναι αυτό που μας αποκαλύπτει το συγκαλυμμένο, οδηγώντας μας στον φωτεινό ουρανό της επίγειας ύπαρξης.

Η ποίηση, λοιπόν, είναι για τον Χαίλντερλιν το ίδιο το πεπρωμένο του ανθρώπου και του λαού, ως η μοίρα του ποιητή που λέγει, που άδει την ιστορικότητα του Είναι μας και άδοντας την διαφυλάσσει από την καθημερινή συνήθεια και από την επιτηδειότητα του κακότεχνου, του αντιαισθητικού, το οποίο αν κυριαρχήσει, κατακρημνίζει το ανθρωπίνως υπάρχειν μέσα στην άβυσσο. Η ιστορικότητα του Είναι του Γερμανού ποιητή ανάγει τα θεμέλια της σε μια αρχέγονη φιλία με τον Χέγκελ και τον Σέλινγκ και συγχρόνως σε μια βαθιά οικείωση με τον ποιητικό και φιλοσοφικό λόγο της ελληνικής αρχαιότητας.

Ολόκληρη, σχεδόν, η ποίηση του μοιάζει με μια αιώνια περιπλάνηση του ταξιδιώτη ποιητή. Μια περιπλάνηση που λαμβάνει χώρα εντός του κόσμου των ανθρώπων, αλλά αισθητοποιείται ως αναζήτηση εντός αυτού του κόσμου ενός άλλου κόσμου, του απέραντου κόσμου της ποίησης ως συμπαντικού κόσμου της ελευθερίας. Αυτή η έννοια του «απέραντου», όμως, δεν στέκεται απέναντι στο πεπερασμένο ως ένα άλλο επέκεινα ή μια υπερβατική δύναμη που απεργάζεται την συντριβή του, καθώς μαζί του συνθέτει την ολότητα της ύπαρξης μας.

Επίσης, ο Χαίλντερλιν μέσα από το έργο του έθιγε συχνά μια αναγκαία συνθήκη για την ζωή του ανθρώπου, τονίζοντας ότι πρέπει να υπάρχει ταυτόχρονα και ο συνετός βηματισμός της ζωής και το επικίνδυνο μονοπάτι του ακραίου, του τρομακτικού, του ηρωικού. Με αυτόν τρόπο εκδηλώνεται και η εσωτερική τάση και ορμή της ύπαρξης μας να μην αρκείται στο σίγουρο και στο ασφαλές, αλλά να επιζητεί εκείνο το άλμα στις πιο τρομακτικές περιοχές του Είναι της και να θεάται τον θάνατο. Συνεπώς, ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη μόνο την ασφάλεια και την βεβαιότητα της άμεσης ζωής, αλλά και την πιο αβέβαιη και ασταθή μορφή της ύπαρξης, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας και του οραματισμού, αποκτώντας έτσι νόημα και ισχύ μέσω της αναμέτρησης με το χάος. Μιας αναμέτρησης που αυτομάτως απομακρύνει τον άνθρωπο από την αδράνεια και την καθήλωση στο εφήμερο και στο ψευδές.

Αξιοσημείωτα παραμένουν και πάλι στο σημείο αυτό τα λόγια του Μάρτιν Χάιντεγκερ για το ποιητικό έργο του Χαίλντερλιν, ο οποίος έλεγε ότι η ποίηση του είναι για εμάς ένα πεπρωμένο, που αναμένει την ανταπόκριση των θνητών, εννοώντας εκείνη την αρχέγονη σκέψη και γλώσσα που υποβαστάζουν έναν ολόκληρο λαό μέσα στην φωτεινή ιστορία του Είναι του, κατονομάζοντας την ιστορικότητα του, δηλαδή την ζωντανή παρουσία του μέσα στον χρόνο. Ο Γερμανός ποιητής, ακόμη, ασκούσε κριτική και στον σύγχρονο άνθρωπο, ο οποίος μετατρεπόμενος πλέον σε ένα υπολογιστικό ον, δεν οικεί στον κόσμο, παρά μόνο τον ανταγωνίζεται, τον υποτάσσει, τον δαμάζει και τον εκμεταλλεύεται.

Για τον Χαίλντερλιν, ουσιαστικά, το Είναι και ολόκληρη η ανθρώπινη ύπαρξη αποτελεί αυτή την ίδια την αρχέγονη γλώσσα, καθώς το ανθρώπινο ον μπορεί να υπάρχει μόνο ως χρόνος και ιστορία. Έτσι, έχει την δυνατότητα να πορεύεται προς τα πίσω, προς την αρχέγονη οντολογική του πηγή και την ιστορία του, αποκτώντας, όμως, και την ύψιστη δυνατότητα να γίνεται το ίδιο ιστορία. Να ζει αυθεντικά στο παρόν, αυτό που συμβαίνει ως παρελθόν, αυτό που έχει συντελεσθεί και μας καθορίζει. Με άλλα λόγια, να είναι χρόνος, η ύπαρξη που δεν χάνεται μέσα στη λήθη και το τυχαίο, αλλά βρίσκει τον προορισμό της μέσα από την αληθινή επαναπροσέγγιση του παρελθόντος. 

Πρόκειται για τον ιστορικό τόπο και χρόνο προς τον οποίο καλείται να ανοιχτεί η ύπαρξη, που για τον Γερμανό ποιητή το ιερό αυτό πεδίο αποτελούσε η Ελλάδα των Προσωκρατικών, όπου θεοί και άνθρωποι συνομιλούσαν. Για αυτόν τον τόπο - κόσμο, την μακάρια Γη των Ελλήνων, που ο θόρυβος, η σύγχυση και ο όλεθρος είναι ξένα στοιχεία, γιατί εκεί τον λόγο τον έχουν οι θεοί. Με αυτό τον τρόπο, λοιπόν, ο ποιητής τόνιζε την αξία της διάνοιξης προς τις αρχέγονες πηγές της ανθρώπινης ύπαρξης, η οποία όσο θνητή και πεπερασμένη είναι στην καθημερινή της βίωση, τόσο αθάνατη και απέραντη γίνεται στις προοπτικές και τον προορισμό της.

Ο ποιητής οραματίζεται την ευδαίμονα γη των Ελλήνων ως έναν τόπο όπου όλα είναι φτιαγμένα για να συντελείται η πνευματική ευωχία, που είναι η μοναδική πατρογονική στιγμή ευτυχίας, το μοναδικό συμβάν αποκάλυψης του Είναι μας. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να πορεύεται μονάχος στη ζωή του. Χρειάζεται την εύηχη γλώσσα των θεών, για μια ανθρώπινη ζωή με νόημα και προοπτική, για ένα δεσμό με τον συμπαντικό ρυθμό της φύσης και του κόσμου, για μια οικείωση των ανθρώπων με τους ανθρώπους και με τους θεούς.

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 150 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.