Παρασκευή, 21 Δεκεμβρίου 2018

Β' Μέρος - Θουκιδίδης

Ο «πατέρας» του πολιτικού ρεαλισμού.

Με ήθος σεμνό και άμεμπτη ζωή, η ιστορία των γεγονότων από τον Θουκυδίδη μοιάζει με δράμα, το μεσαίο μέρος του οποίου αποτελεί η εκστρατεία των Συρακουσών, με την καταστροφή αυτή να αποτελεί συνάμα και την λύση του δράματος. Εντούτοις, πρέπει να αναφερθεί ότι το έργο του ούτε το τιτλοφόρησε ο ίδιος, ούτε προέβη στην διαίρεση του σε επιμέρους μέρη, με την μετέπειτα διαίρεση του σε οκτώ βιβλία, καθώς και τον τίτλο του «Θουκυδίδου Ιστορίαι ή Συγγραφή», να οφείλεται στους αρχαίους γραμματικούς.

Ο Θουκυδίδης εξιστορεί τα γεγονότα με εξαιρετική δραματική ομορφιά. Ωστόσο, ως ιστορικός είχε μελετήσει τους προηγούμενους λογογράφους και τους είχε νουθετήσει, καθώς τους ήλεγχε αυστηρά, καταφερόμενος εναντίον τους ότι έγραψαν ιστορία απλώς για τέρψη, με τον καθένα από αυτούς να εξιστορεί ότι θυμόταν και ότι του αφηγούνταν. Επίσης, σε ότι αφορά το φιλολογικό μέρος της συγγραφής του και το ύφος του, παρουσιάζει σπάνια εκφραστική δύναμη, εντυπωσιάζοντας με το δραματικό στοιχείο κατά την αφήγηση του. Στην ουσία αποτελεί ένα πρότυπο πεζογραφίας και ποιητικής δράσεως, ενώ τόσο η ρητορική του δεινότητα στην παρουσίαση των πολεμικών γεγονότων, όσο και οι αναλυτικές του παρατηρήσεις, δίνουν την πραγματική ερμηνεία του ιστορικού περιβάλλοντος.

Επιπλέον, επισημαίνεται ότι ο Θουκυδίδης αναγνωρίζεται ως ένας από τους πρώτους αληθινούς ιστορικούς, καθώς με την εισαγωγή της μεθόδου της ιστορικής αιτιότητας, δηλαδή της αναζήτησης των βαθύτερων αιτιών ενός γεγονότος, υπήρξε ο πρώτος που προσέγγισε την ιστορία με τρόπο επιστημονικό. Σε αντίθεση με τον προγενέστερο του Ηρόδοτο,  ο οποίος περιελάμβανε στην ιστορία του φήμες και αναφορές στην μυθολογία και στους θεούς, ο Θουκυδίδης συμβουλευόταν σε μεγάλο βαθμό τα γραπτά ντοκουμέντα, συνομιλώντας παράλληλα με ανθρώπους που είχαν συμμετάσχει στα γεγονότα που περιέγραφε. Δεν εξέταζε την τέχνη, την λογοτεχνία ή την κοινωνία της εποχής, αλλά αυστηρά ότι θεωρούσε ότι σχετιζόταν με τον πόλεμο, περιγράφοντας ένα συγκεκριμένο γεγονός και όχι μια ιστορική περίοδο.

Φανερά επηρεασμένος από το λογοτεχνικό είδος της τραγωδίας, συχνά αντιδιαστέλει την γνώμη με την τύχη, με πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα τον διάλογο μεταξύ των Μηλίων και των Αθηναίων. Ένα απόσπασμα ασυνήθιστο, γραμμένο σε μορφή που θυμίζει θεατρικό έργο, το οποίο αποτελεί ένα έμμεσο, αλλά σαφές σχόλιο σχετικά με την αναγκαιότητα μιας ηθικής βασισμένης στην λογική και όχι στην δύναμη.

Όσον αφορά στις πεποιθήσεις του Θουκυδίδη ως κριτικού ιστορικού, απέδιδε τα αίτια των όσων συμβαίνουν στον κόσμο, ενώ τα οδυνηρά αποτελέσματα του πολέμου τα απέδιδε, όχι στο θείο στοιχείο όπως ο Ηρόδοτος, αλλά στα φυσικά αίτια που ρυθμίζουν τα πάντα και στην ανθρώπινη φύση, που θέτει πάντα μπροστά την απληστία, την φιλοδοξία και τα πάθη. Αυτός ακριβώς ήταν και ο λόγος που όταν περιέγραφε την μανία των εμφύλιων πολέμων, καταδίκαζε απερίφραστα τα κίνητρα  τους.

Μη δεχόμενος στην ιστορία του την παρέμβαση των θεών στα ανθρώπινα δρώμενα, οι ηθικοί κανόνες για αυτόν ήταν άμοιροι της ιστορίας και των εξελίξεων, πόσο μάλλον στο πεδίο της Πολιτικής, όπου η Ηθική και η Δικαιοσύνη παραχωρούν την θέση τους στο «δέον», δηλαδή «εις το πρέπον γενέσθαι». Πρόκειται για τον ορθολογισμό του Θουκυδίδη στην ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων και την παρέμβαση του τυχαίου στη φύση των ανθρωπίνων πραγμάτων, που άλλοτε ακμάζουν και άλλοτε καταστρέφονται, εξαιτίας ενός τυχαίου περιστατικού.

Εντούτοις, αν και συχνά παρουσιάζεται αδιάφορος απέναντι στο θείο και στο μεταφυσικό στοιχείο, επισημαίνεται ότι ο Θουκυδίδης δεν ήταν σε καμιά περίπτωση πολέμιος της θρησκείας και των κανόνων της. Ωστόσο, απαλλαγμένος από θρησκευτικές προλήψεις, προτιμούσε να μην μετατρέπει την ιστορία σε θέατρο θαυμάτων, καθώς δεν πίστευε ότι τα εκάστοτε φυσικά φαινόμενα, όπως ήταν οι εκλείψεις του Ήλιου ή οι σεισμοί, αποτελούσαν θεία μηνύματα και προειδοποιήσεις. Αντιθέτως, όποτε το μίσος, η οργή, η καταστροφή, ο φόβος και η σφαγή λάμβαναν τερατώδεις διαστάσεις κατά την διάρκεια των εμφυλίων πολέμων, ο μεγάλος ιστορικός στεκόταν υπεράνω των άγριων παθών, νηφάλιος, βλέποντας μονάχα την αλήθεια και θέτοντας πάνω στην πατρίδα ελευθερία και στόχους.

Ο Θουκυδίδης είχε απόλυτη συναίσθηση της σπουδαιότητας και της σημαίνουσας σημασίας του έργου του για τις μελλοντικές γενεές. Έτσι, συνέγραψε την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου σύμφωνα με την αρχή του διαχωρισμού της Ηθικής από την Πολιτική, ενώ εξιστορούσε τα πολεμικά γεγονότα, με βαθύτερο στόχο του την απόδοση της Πολιτικής Ιστορίας της τότε Ελλάδος στους μεταγενέστερους του, με την μέγιστη γλαφυρότητα, ακρίβεια και ουδετερότητα.

Κλείνοντας, αξίζει να παρατεθεί  το ακόλουθο απόσπασμα, που πρόκειται για λόγια του ίδιου του ιστορικού, τα οποία φανερώνουν με απόλυτη σαφήνεια την αξία του έργου του, καθώς και την συμβολή του στην επιστήμη της Ιστορίας: «Ο αποκλεισμός του μυθώδους από την ιστορίαν μου ίσως την καταστήση ολιγώτερον τερπνήν ως ακρόαμα, θα μου είναι όμως αρκετόν, εάν το έργον μου κρίνουν ωφέλιμον όσοι θελήσουν να έχουν ακριβή αντίληψιν των γεγονότων, όσα έχουν ήδη λάβει χώραν, και εκείνων τα οποία κατά την ανθρωπίνην φύσιν μέλλουν να συμβούν περίπου όμοια. Διότι την ιστορίαν μου έγραψα ως θησαυρόν παντοτεινόν και όχι ως έργον προωρισμένον να υποβληθή εις διαγωνισμόν και ν' αναγνωσθή εις επήκοον των πολλών, διά να λησμονηθή μετ' ολίγον».

 

Αρχείο

Επισκέπτες Συνδεδεμένοι

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 92 επισκέπτες

Επικοινωνία

Φόρμα Επικοινωνίας

email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.